Aziatische hoornaar · geelpoothoornaar
Vespa velutina nigrithorax
De Aziatische hoornaar — in Nederland officieel geelpoothoornaar genoemd — komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië en is rond 2004 per ongeluk in Frankrijk terecht gekomen. Sinds 2017 wordt de soort ook in Nederland waargenomen, met stijgende aantallen nesten per jaar. De Aziatische hoornaar is in 2016 opgenomen op de Europese Unielijst van invasieve uitheemse soorten.
Perspectief
Twee stromingen in het debat
Lees waarom sommige deskundigen pleiten voor leren leven met, en anderen voor actief ingrijpen.
Herkenning op foto
Kenmerken
- Grootte
- Koningin: 25–30 mm. Werkster: 17–25 mm. Iets kleiner dan de Europese hoornaar, maar duidelijk groter dan een gewone wesp.
- Kleuren
- Overwegend donker/zwart. Achterlijf donkerbruin tot zwart met een opvallende brede oranje band op het 4e segment. Kop zwart met oranje gezicht. Borststuk volledig zwart (fluwelig).
- Poten — meest betrouwbare kenmerk
- Donker met opvallend gele uiteinden (alsof ze gele sokjes draagt). Dit is het beste veldkenmerk in een snelle blik.
- Niet verwarren met
Europese hoornaar — bruin/roodbruin, gele buik. Meer info →
Hoornaarbijvlieg — zweefvlieg met twee vleugels in plaats van vier; kan niet steken.
Middelste wesp — kleiner, geel-zwart gestreept.
Leefwijze
- Nesten
- De Aziatische hoornaar bouwt twee typen nesten. In het voorjaar maakt de koningin een klein primair nest (grootte van een tennisbal) op een beschutte plek — onder een afdak, in een schuur, onder een brug. Rond juni verhuist de kolonie vaak naar een secundair nest hoog in een boom (vaak 10–20 meter). Dit nest kan enorm worden: tot 80 cm doorsnede met 6.000–13.000 werksters.
- Seizoen
- Koninginnen worden actief in maart–april. Primaire nesten verschijnen in mei. Secundaire nesten groeien van juni tot oktober. In november–december sterft de kolonie; nieuwe koninginnen overwinteren verborgen in de grond, onder boomschors of in stapels hout.
- Voeding
- Jaagt op allerlei insecten, maar heeft een sterke voorkeur voor honingbijen. Aziatische hoornaars posten zich voor de kast en vangen terugkerende bijen in de vlucht. Een klein aantal hoornaars kan een bijenvolk ernstig verzwakken.
- Activiteit
- Overdag, van zonsopgang tot zonsondergang. Niet actief 's nachts en wordt niet aangetrokken door licht.
Waarom is de Aziatische hoornaar een probleem?
Bijensterfte
In de zomer bestaat tot 80% van de prooien uit honingbijen. Niet zozeer door directe sterfte — een hoornaar slaagt in slechts circa 2,4% van haar pogingen — maar door foraging paralysis: bijen durven niet meer uit te vliegen en raken ondervoed.
Biodiversiteit
Op wilde bijen heeft ze beperkte impact: meer dan de helft van onze wilde bijen is actief in het vroege voorjaar, wanneer hoornaars nog niet jagen. Ze jaagt vooral op sociale insecten die al in grote aantallen voorkomen.
Snelle verspreiding
Zonder bestrijding koloniseert de soort snel nieuwe gebieden. In Frankrijk zijn inmiddels alle departementen bezet. Bestrijding heeft tot nu toe weinig invloed op verspreiding, behalve op geïsoleerde eilanden.
Cijfers uit Rome et al. 2015/2021 en Poidatz et al. 2023, samengevat in de Natuurpunt-informatienota (2025).
Is de Aziatische hoornaar gevaarlijk voor mensen?
Wat kun je doen?
- 1
Meld de waarneming via waarneming.nl — daar kijken deskundigen actief mee. Maak een foto als dat veilig kan.
- 2
Houd afstand — benader het nest niet en probeer het niet zelf te verwijderen.
- 3
Schakel een specialist in — bekijk het overzicht van verwijderbedrijven.
- 4
Koninginnenvallen — in het vroege voorjaar (maart–april) kunnen vallen helpen om koninginnen te vangen voordat ze een nest stichten. Gebruik ze gericht — vallen vangen ook nuttige insecten.
Veelgestelde vragen
Hoe herken ik een Aziatische hoornaar?
De Aziatische hoornaar is overwegend donker tot zwart, met een brede oranje band op het vierde achterlijfsegment en duidelijk gele pootpunten. Het borststuk is volledig zwart (fluwelig) en de kop is zwart met een oranje gezicht. Werksters meten 17–25 mm, koninginnen 25–30 mm. De gele pootpunten zijn het meest betrouwbare veldkenmerk.
Is de Aziatische hoornaar gevaarlijk voor mensen?
De steek is vergelijkbaar met die van een gewone wesp — pijnlijk maar voor de meeste mensen niet gevaarlijk. De soort is niet agressiever dan andere wespen, tenzij het nest wordt verstoord. Houd minimaal 5 meter afstand en probeer nesten nooit zelf te verwijderen. Mensen met een wespengifallergie moeten bij een steek direct medische hulp zoeken.
Wat moet ik doen als ik een nest zie?
Meld de waarneming via hoornaars.com of waarneming.nl, maak zo mogelijk een veilige foto, houd afstand en probeer het nest nooit zelf te verwijderen. Schakel voor verwijdering altijd een professioneel bedrijf in.
Waar bouwen Aziatische hoornaars hun nesten?
Aziatische hoornaars bouwen twee typen nesten. In het voorjaar maakt de koningin een klein primair nest (grootte van een tennisbal) op een beschutte plek, bijvoorbeeld onder een afdak of in een schuur. Rond juni verhuist de kolonie vaak naar een secundair nest hoog in een boom — vaak op 10 tot 20 meter hoogte. Dit secundaire nest kan tot 80 cm doorsnede groeien.
Wanneer zijn Aziatische hoornaars actief?
Koninginnen worden actief in maart en april. Primaire nesten verschijnen in mei, secundaire nesten groeien van juni tot oktober. In november en december sterft de kolonie. Nieuwe koninginnen overwinteren verborgen in de grond, onder boomschors of in houtstapels. De soort is overdag actief en wordt niet aangetrokken door licht.
Hoe onderscheid ik de Aziatische van de Europese hoornaar?
De Europese hoornaar is groter, roodbruin met geel achterlijf en heeft bruine poten. De Aziatische hoornaar is kleiner, donker tot zwart met één oranje band en opvallend gele pootpunten. De Europese soort is inheems en beschermd, de Aziatische is invasief.
Is de Aziatische hoornaar een bedreiging voor wilde bijen?
Grotendeels niet. Meer dan de helft van onze wilde bijensoorten is vooral in het vroege voorjaar actief, wanneer de hoornaar nog amper jaagt. Daarnaast meet een gemiddelde wilde bij maar zo'n 6 mm — te klein om efficiënt te bejagen. Wetenschappers gaan er daarom vanuit dat de hoornaar geen brede bedreiging vormt voor de biodiversiteit; het probleem concentreert zich bij honingbijenvolken die in grote aantallen voorkomen bij imkerstanden.