Veelgestelde vragen over hoornaars

Een gewone wesp is 11–18 mm groot; een hoornaar is bijna twee keer zo groot, met de Europese hoornaar tot 35 mm. Hoornaars hebben een roodbruin gekleurd borststuk (Europese) of een bijna geheel zwart lichaam met gele pootpunten (Aziatische), terwijl gewone wespen feller geel-zwart gestreept zijn. Hoornaars zijn doorgaans minder agressief dan gewone wespen, maar hun steek is pijnlijker doordat de angel langer is en er meer gif wordt ingespoten.

Werksters van de Aziatische hoornaar zijn ongeveer 17–25 mm lang en koninginnen worden tot zo'n 30 mm. Daarmee is de Aziatische hoornaar iets kleiner dan de Europese hoornaar, die 25–35 mm kan worden. Aan de gele pootpunten ("gele sokjes") en het bijna volledig zwarte lichaam herken je hem direct.

De steek is pijnlijker dan die van een wesp doordat de angel groter is en er meer gif wordt ingespoten, maar het gif zelf is niet giftiger. Voor de meeste mensen blijft één steek ongevaarlijk. Risico ontstaat vooral bij meerdere steken tegelijk of bij mensen met een insectengifallergie.

Buiten de buurt van het nest is de Aziatische hoornaar niet agressief tegen mensen en zal hij gewoon doorvliegen. Rond het nest reageert hij echter feller en sneller dan de Europese hoornaar en kan hij vanaf zo'n 5 meter afstand al alarmgedrag vertonen. Verstoor je het nest, dan kan de hele kolonie collectief uitvliegen.

Houd minimaal 5 meter afstand van een Europees hoornaarnest en bij voorkeur 10 meter van een Aziatisch nest. Ga ook niet in de aanvliegroute staan en vermijd grasmaaien, heggenscharen of andere trillingen vlakbij. Plan tuinwerk in de buurt van een nest pas in nadat het is verwijderd.

Nee, de Aziatische hoornaar is een dagactieve soort en stopt met vliegen zodra het schemert; hij start pas weer ongeveer een uur na zonsopgang. Een hoornaar die 's avonds rond een buitenlamp vliegt, is daardoor vrijwel altijd een Europese hoornaar. Dit gedragsverschil is een handig onderscheidend kenmerk in de schemering.

Een volgroeid zomernest is bolvormig tot peervormig, lichtbruin van kleur en gemaakt van fijn vergaan houtvezel. Het kan 50 cm breed en 70 cm hoog worden. De vliegopening zit aan de zijkant, in tegenstelling tot het kleine voorjaarsnestje, waar de opening aan de onderkant zit.

Een waarneming meld je via waarneming.nl, het centrale platform dat samenwerkt met EIS Kenniscentrum Insecten en de provincies. Voeg een scherpe foto toe; zonder beeldmateriaal wordt de melding meestal niet gevalideerd. Op basis van de meldingen kunnen provincies en bestrijders nesten lokaliseren en (laten) verwijderen.

Het wordt sterk afgeraden om een nest zelf te bestrijden, omdat de hoornaars massaal en agressief kunnen aanvallen wanneer het nest verstoord wordt. Het gebruik van gif in de buitenruimte is bovendien aan strenge regels gebonden. Schakel altijd een gecertificeerde bestrijder of, in noodgevallen, de brandweer in.

Was de plek minimaal 30 seconden met warm water en zeep en koel daarna met een koud kompres om zwelling en pijn te beperken. Een zalf met menthol, calendula of een antihistaminicum verlicht de jeuk. Bel 112 bij ademnood, zwelling in keel of gezicht, duizeligheid of een bekende allergie — gebruik dan direct een EpiPen als die voorgeschreven is.

Laat geen zoete dranken, fruit, vlees of dierenvoer onbeheerd buiten staan en sluit vuilnisbakken goed af. Een opgeblazen bruine papieren zak die op een nest lijkt, kan koninginnen in het voorjaar weghouden, en geurplanten zoals citroenmelisse, munt of geurgeranium werken licht afwerend. Dicht in het voorjaar kieren en spleten in schuurtjes en onder dakranden om nestbouw te voorkomen.

De kosten liggen meestal tussen ongeveer 100 en 250 euro, afhankelijk van de hoogte, bereikbaarheid en grootte van het nest. Hoog in een boom of met klimwerk kan oplopen richting 270 euro of meer. Voor kleine voorjaarsnestjes is het vaak goedkoper omdat de kolonie nog klein is.

In de meeste Nederlandse gemeenten betaalt de eigenaar of bewoner de kosten zelf; de provincie en gemeente zijn er meestal niet voor verantwoordelijk. Sommige gemeenten (vooral in België en enkele Nederlandse pilots) vergoeden de kosten geheel of gedeeltelijk. Informeer altijd vooraf bij je gemeente of er een regeling of subsidie bestaat.

De Europese hoornaar (Vespa crabro) is een inheemse soort en in Duitsland en delen van België wettelijk beschermd; in Nederland geniet hij geen specifieke wettelijke bescherming, maar mag hij niet zonder noodzaak worden gedood. Bestrijding is alleen aangewezen wanneer het nest een echt gevaar oplevert, bijvoorbeeld vlak bij een woning of speelplek. Levert het nest geen overlast op, laat het dan staan — het sterft vanzelf in de winter.

De koninginnen ontwaken in maart of april zodra het meerdere dagen boven de 13–15 °C is en stichten dan een eerste nestje. De kolonie groeit door de zomer en bereikt zijn piek in augustus, september en oktober — dat is ook de periode waarin de meeste meldingen binnenkomen. Vanaf de eerste vorst sterft de kolonie en blijven alleen de jonge bevruchte koninginnen over.

Alleen de bevruchte jonge koninginnen overwinteren; de werksters, mannetjes en oude koningin sterven in de late herfst. De koninginnen kruipen weg op beschutte plaatsen zoals onder schors, in houtstapels, in schuurtjes of onder dakranden. In het voorjaar starten ze elk een nieuw nest — een oud nest wordt nooit hergebruikt.

Een volgroeid zomernest van de Aziatische hoornaar bevat doorgaans 1.000 tot 2.000 individuen, met uitschieters tot ruim daarboven. Per seizoen brengt zo'n nest gemiddeld 250 nieuwe koninginnen voort, waarvan slechts een klein deel de winter overleeft. Een Europees hoornaarnest blijft veel kleiner: meestal enkele honderden werksters.

Hoornaars zijn vooral roofinsecten en jagen op andere insecten zoals vliegen, wespen, rupsen en honingbijen, die ze als eiwitrijk voer naar de larven brengen. De volwassen hoornaars zelf leven daarnaast van suikerrijke bronnen als nectar, sap en rijp fruit. De Aziatische hoornaar specialiseert zich sterk op honingbijen voor de bijenkast.

De Aziatische hoornaar (Vespa velutina nigrithorax) is van nature inheems in Zuidoost-Azië, in landen als China, Vietnam, India en Indonesië. In 2004 belandde hij vermoedelijk via een scheepslading aardewerk in Zuid-Frankrijk en sindsdien verspreidt hij zich snel door Europa. In Nederland werd het eerste exemplaar in 2017 gezien in Dreischor (Zeeland).

Een Aziatische hoornaar gaat voor een bijenkast hangen en plukt inkomende werkbijen uit de lucht; één hoornaar kan tientallen bijen per dag vangen. Door deze constante druk durven de bijen niet meer uit te vliegen, raken ze ondervoed en kunnen complete volken in najaar of winter instorten. Onze inheemse honingbij heeft, anders dan Aziatische bijensoorten, geen natuurlijke verdediging tegen deze rover.