hoornaars.com

Onderzoek

Literatuur over de Aziatische hoornaar

Wetenschappelijke en officiële publicaties over Vespa velutina (sinds 2026 in Nederland officieel geelpoothoornaar) — gezondheid, biodiversiteit, bestrijding, invasiegeschiedenis, venom-chemie en beleid. In totaal 50 bronnen, gesorteerd op publicatiejaar binnen elke categorie.

Bron: samengesteld op basis van de bibliografie bij Bouma & Wieringa, "De Aziatische hoornaar: fabels en feiten" (De Levende Natuur, maart 2026), aangevuld met referenties uit het rapport van prof. Van Alphen (NBV, januari 2026) en de Taskforce-publicaties. Mis je een belangrijke publicatie? Mail naar egbert@pionect.nl.

Geschiedenis & verspreiding

Eerste vondsten en invasiegeschiedenis in Europa · 13 bronnen

  • Hassall, R.M.J., B.V. Purse, L. Barwell, O. Booy, S. Lioy, S. Rorke, K. Smith, R. Scalera & H.E. Roy (2023).Predicting the spatio-temporal dynamics of biological invasions: Have rapid responses in Europe limited the spread of the yellow-legged hornet (Vespa velutina nigrithorax)?.Journal of Applied Ecology 62: 106–118.

    DOI: 10.1111/1365-2664.14829

  • Barbier, Y. & J.-L. Renneson (2018).Vespa velutina Lepeletier, 1836.Atlas Hymenoptera.

    Bron openen

  • Budge, G.E., J. Hodgetts, E.P. Jones, J.C. Ostojá-Starzewski, J. Hall, V. Tomkies, N. Semmence, M. Brown, M. Wakefield & K. Stainton (2017).The invasion, provenance and diversity of Vespa velutina Lepeletier (Hymenoptera: Vespidae) in Great Britain.PLoS ONE 12(9): e0185172.

    DOI: 10.1371/journal.pone.0185172

  • Ebener, A. (2017).Arrivée du frelon asiatique en Suisse.Communiqué d’apiservice.

    niet meer beschikbaar

    Bron openen

  • Smit, J., R.C. van de Roer, R. Fontein & A.H. de Wilde (2017).Eerste vondst van de Aziatische hoornaar Vespa velutina nigrithorax in Nederland (Hymenoptera: Vespidae).Nederlandse Faunistische Mededelingen 49: 1–10.

  • Arca, M., F. Mougel, T. Guillemaud, S. Dupas, Q. Rome, A. Perrard, et al. (2015).Reconstructing the invasion and the demographic history of the yellow-legged hornet, Vespa velutina, in Europe.Biological Invasions 17: 2357–71.

  • Orlow, M. von (2014).Asiatische Hornisse hat Deutschland erreicht. Nachweis bei Karlsruhe / Imker befürchten Schäden an Bienenvölkern.NABU.

    Bron openen

  • Federazione Apicoltori Italiani (2013).Vespa velutina: prima segnalazione in Italia. E’ allarme!.Federazione Apicoltori Italiani, Rome.

  • Grosso-Silva, J.M. & M. Maia (2012).Vespa velutina Lepeletier, 1836 (Hymenoptera, Vespidae), new species for Portugal.Arquivos Entomolóxicos 6: 53–54.

  • López, S., M. González & A. Goldarazena (2011).Vespa velutina Lepeletier, 1836 (Hymenoptera: Vespidae): first records in Iberian Peninsula.Bulletin OEPP/EPPO Bulletin 41: 439–441.

  • Villemant, C., M. Barbet-Massin, A. Perrard, F. Muller, O. Gargominy, F. Jiguet & Q. Rome (2011).Predicting the invasion risk by the alien bee-hawking yellow-legged hornet Vespa velutina nigrithorax across Europe and other continents with niche models.Biological Conservation 144: 2142–2150.

    DOI: 10.1016/j.biocon.2011.04.009

  • Haxaire, J., J.-P. Tamisier & J.-P. Bouguet (2006).Vespa velutina Lepeletier, 1836, une redoutable nouveauté pour la faune de France (Hym., Vespidae).Bulletin de la Société entomologique de France 111(2): 194.

    DOI: 10.3406/bsef.2006.16309

  • Villemant, C., J.-C. Streito & J. Haxaire (2006).Premier bilan de l’invasion de Vespa velutina Lepeletier en France (Hymenoptera, Vespidae).Bulletin de la Société entomologique de France 111: 535–538.

    DOI: 10.3406/bsef.2006.16372

Biodiversiteit & predatie

Effecten op wilde bijen, hommels, andere insecten en bestuiving · 12 bronnen

  • Pasquali, L., C. Bruschini, F. Benetello, M. Bonifacino, F. Giannini, E. Monterastelli, M. Penco, S. Pesarini, V. Salvati, G. Simbula et al. (2025).Island-wide removal of honeybees reveals exploitative trophic competition with strongly declining wild bee populations.Current Biology 35: 1576–1590.

    DOI: 10.1016/j.cub.2025.02.048

  • Pedersen, S., P.J. Kennedy, T.A. O’Shea-Wheller, J. Poidatz, A. Christie, J.L. Osborne & C.R. Tyler (2025).Broad ecological threats of an invasive hornet revealed through a deep sequencing approach.Science of the Total Environment 970: 178978.

    DOI: 10.1016/j.scitotenv.2025.178978

  • Martín-Ávila, J.A., S. Rebollo, J.M. Fernández-Pereira & L.M. Díaz-Aranda (2024).The trophic strategy of the European honey-buzzard Pernis apivorus during breeding: extravagant specialization or ingenious solution?.Journal of Avian Biology 2025(1): e03221.

    DOI: 10.1111/jav.03221

  • O’Shea-Wheller, T.A., R.J. Curtis, P.J. Kennedy, E.K.J. Groom, J. Poidatz, D.S. Raffle, S.V. Rojas-Nossa, C. Bartolomé, D. Dasilva-Martins, X. Maside et al. (2023).Quantifying the impact of an invasive Hornet on Bombus terrestris Colonies.Communications Biology 6: 990.

    DOI: 10.1038/s42003-023-05329-5

  • Rojas-Nossa, S.V., T.A. O’Shea-Wheller, J. Poidatz, S. Mato, J. Osborne & J. Garrido (2023).Predator and pollinator? An invasive hornet alters the pollination dynamics of a native plant.Basic and Applied Ecology 71: 119–128.

    DOI: 10.1016/j.baae.2023.07.005

  • Carisio, L., J. Cerri, S. Lioy, E. Bianchi, S. Bertolino & M. Porporato (2022).Impacts of the invasive hornet Vespa velutina on native wasp species: a first effort to understand population-level effects in an invaded area of Europe.Journal of Insect Conservation 26(4): 663–671.

    DOI: 10.1007/s10841-022-00405-3

  • Rome, Q., A. Perrard, F. Muller, C. Fontaine, A. Quilès, D. Zuccon & C. Villemant (2021).Not just honeybees: predatory habits of Vespa velutina (Hymenoptera: Vespidae) in France.Annales de la Société entomologique de France (N.S.) 57: 1–11.

    DOI: 10.1080/00379271.2020.1867005

  • Rojas-Nossa, S.V. & M. Calviño-Cancela (2020).The invasive hornet Vespa velutina affects pollination of a wild plant through changes in abundance and behaviour of floral visitors.Biological Invasions 22: 2609–2618.

    DOI: 10.1007/s10530-020-02275-9

  • Macià, F.X., M. Menchetti, C. Corbella, J. Grajera & R. Vila (2019).Exploitation of the invasive Asian Hornet Vespa velutina by the European Honey Buzzard Pernis apivorus.Bird Study 66(3): 425–429.

    DOI: 10.1080/00063657.2019.1660304

  • Monceau, K. & D. Thiéry (2017).Vespa velutina nest distribution at a local scale: An 8-year survey of the invasive honeybee predator.Insect Science 24: 663–674.

    DOI: 10.1111/1744-7917.12331

  • Monceau, K., N. Maher, O. Bonnard & D. Thiéry (2015).Evaluation of competition between a native and an invasive hornet species: do seasonal phenologies overlap?.Bulletin of Entomological Research 105(4): 462–469.

    DOI: 10.1017/S0007485315000280

  • Rortais, A., C. Villemant, O. Gargominy, Q. Rome, J. Haxaire, A. Papachristoforou & G. Arnold (2010).A New Enemy of Honeybees in Europe: the Asian Hornet, Vespa velutina.In Settele, J. et al. (eds.), Atlas of biodiversity risk, Pensoft Publishers, p. 181.

Gezondheid & allergie

Steken, allergische reacties en medische gevolgen · 8 bronnen

  • Anses (2025).Envenimations par des frelons à pattes jaunes et autres hyménoptères en France hexagonale. Etude de plusieurs sources de données sanitaires de 2014 à 2023.Rapport d’étude de toxicovigilance, Saisine n° 2024-AST-0153, Anses, 87 p..

  • Dijk, M. van & B. Cornelissen (2024).Pas op voor de Aziatische hoornaar.Medisch Contact, 9 mei 2024.

    Bron openen

  • Monsalve, R.I., M. Lombardero, L.H. Christensen, B. Núñez-Acevedo, D. González-de-Olano, M. Sobrino-García, R.M. Castillo-Loja, S.B. Bravo, M. Alonso-Sampedro & C. Vidal (2023).Structural Similarities, in Relation with the Cross-Reactivity, of Hymenoptera Allergenic Dipeptidyl Peptidases IV — An Overall Comparison Including a New Dipeptidyl Peptidase IV Sequence from Vespa velutina.Toxins 15: 656.

    DOI: 10.3390/toxins15110656

  • Vidal, C. (2022).The Asian wasp Vespa velutina nigrithorax: Entomological and allergological characteristics.Clinical and Experimental Allergy 52: 489–498.

    DOI: 10.1111/cea.14063

  • Laborde-Castérot, H., E. Darrouzet, G. Le Roux, M. Labadie, N. Delcourt, L. de Haro, D. Vodovar & J. Langrand (2021).Ocular Lesions Other Than Stings Following Yellow-Legged Hornet (Vespa velutina nigrithorax) Projections, as Reported to French Poison Control Centers.JAMA Ophthalmology 139(1): 1–4.

    DOI: 10.1001/jamaophthalmol.2020.4877

  • Xie, C., S. Xu, F. Ding, M. Xie, J. Lv, J. Yao, D. Pan, Q. Sun, C. Liu, T. Chen et al. (2013).Clinical Features of Severe Wasp Sting Patients with Dominantly Toxic Reaction: Analysis of 1091 Cases.PLoS ONE 8(12): e83164.

    DOI: 10.1371/journal.pone.0083164

  • Blank, S., H. Seismann, B. Bockisch, I. Braren, L. Cifuentes, M. McIntyre, D. Rühl, J. Ring, R. Bredehorst, M.W. Ollert et al. (2010).Identification, recombinant expression, and characterization of the 100 kDa high molecular weight Hymenoptera venom allergens Api m 5 and Ves v 3.Journal of Immunology 184: 5403–5413.

    DOI: 10.4049/jimmunol.0803709

  • Haro, L. de, M. Labadie, P. Chanseau, C. Cabot, I. Blanc-Brisset, F. Penouil & National Coordination Committee for Toxicovigilance (2010).Medical consequences of the Asian black hornet (Vespa velutina) invasion in Southwestern France.Toxicon 55: 650–652.

Venom & chemie

Samenstelling en werking van het gif · 3 bronnen

  • Luo, L., P.M. Kamau & R. Lai (2022).Bioactive Peptides and Proteins from Wasp Venoms.Biomolecules 12(4): 527.

    DOI: 10.3390/biom12040527

  • Meng, Y.-C., X.-G. Mo, T.-T. He, X.-X. Wen, J.-C. Nieh, X.-W. Yang & K. Tan (2021).New bioactive peptides from the venom gland of a social hornet Vespa velutina.Toxicon 199: 94–100.

    DOI: 10.1016/j.toxicon.2021.06.002

  • Liu, Z., S. Chen, Y. Zhou, C. Xie, B. Zhu, H. Zhu, S. Liu, W. Wang, H. Chen & Y. Ji (2015).Deciphering the venomic transcriptome of killer-wasp Vespa velutina.Scientific Reports 5: 9454.

    DOI: 10.1038/srep09454

Honingbij & wintersterfte

Effecten op imkerij en honingbijvolken · 4 bronnen

  • Compendium voor de Leefomgeving (2025).Wintersterfte honingbijvolken in Nederland 2006-2025.CLO, geraadpleegd 11 januari 2026.

    Bron openen

  • NBV (Nederlandse Bijenhoudersvereniging) (2025).Wederom hoge wintersterfte onder honingbijen.Website-nieuwsbericht 13 mei 2025, geraadpleegd 11 januari 2026.

    Bron openen

  • Tom, J. & D.J. Valkenburg (2020).Wintersterfte van bijenvolken 2021-2022. Resultaten van een enquête naar wintersterfte onder bijenvolken in Nederland in de winter van 2021–2022.Wageningen Plant Research, 34 p..

    DOI: 10.18174/580465

  • Spek, E. van der (2012).Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterrreinen.Entomologische Berichten 72: 103–111.

    Bron openen

Bestrijding & biologische controle

Methoden, vallen, natuurlijke vijanden · 5 bronnen

  • Martín-Ávila, J.Á., L.M. Díaz-Aranda, J.M. Fernández-Pereira & S. Rebollo (2025).The European honey buzzard (Pernis apivorus) as an ally for the control of the invasive yellow-legged hornet (Vespa velutina nigrithorax).Pest Management Science 81(4): 2237–2247.

    DOI: 10.1002/ps.8622

  • Romei, F. & P.E. Schilman (2024).Diatomaceous earth as insecticide: physiological and morphological evidence of its underlying mechanism.Pest Management Science 80: 3301–3307.

    DOI: 10.1002/ps.8033

  • Bunker, S. (2019).The Asian hornet handbook.Psocid Press, England.

  • Turchi, L. & B. Derijard (2018).Options for the biological and physical control of Vespa velutina nigrithorax (Hym.: Vespidae) in Europe: A review.Journal of Applied Entomology 142: 553–562.

    DOI: 10.1111/jen.12515

  • Monceau, K., O. Bonnard & D. Thiéry (2012).Chasing the queens of the alien predator of honeybees: a water drop in the invasiveness ocean.Open Journal of Ecology 2(4): 183–191.

    DOI: 10.4236/oje.2012.24022

Taxonomie & biologie

Soort, ondersoort, kasten en levenscyclus · 2 bronnen

  • Rome, Q., F.J. Muller, A. Touret-Alby, E. Darrouzet, A. Perrard & C. Villemant (2015).Caste differentiation and seasonal changes in Vespa velutina (Hym.: Vespidae) colonies in its introduced range.Journal of Applied Entomology 139: 771–782.

    DOI: 10.1111/jen.12210

  • Archer, M.E. & D. Penney (2012).Vespine wasps of the world: behaviour, ecology & taxonomy of the Vespinae.Siri Scientific Press, Manchester.

Beleid & economie

Bestrijdingskosten, beleidsadviezen en aanvalsplannen · 3 bronnen

  • Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2025).Landelijk aanvalsplan invasieve exoten.Ministerie LVVN.

    Bron openen

  • Zeegers, T. & R. Buesink (2024).Hoe verder met de Aziatische hoornaar? Beleidsadvies.EIS Kenniscentrum Insecten.

    Bron openen

  • Requier, F., A. Fournier, S. Pointeau, Q. Rome & F. Courchamp (2023).Economic costs of the invasive Yellow-legged hornet on honey bees.Science of the Total Environment 898: 165576.

    DOI: 10.1016/j.scitotenv.2023.165576

Deze lijst is een leesbare opmaak van publiek bekende referenties. Auteursrechten op de onderliggende artikelen liggen bij de uitgevers; volg de doi-link voor de officiële versie.